راهیابی کتاب نفحات روشن به مرحله دوم جایزه کتاب سال

دبیرخانه سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال، نامزدهای گروه دین این دوره از جایزه کتاب سال را معرفی کرد.

به گزارش روابط عمومی مؤسسه خانه کتاب، ۱۷ اثر در موضوعات کلیات اسلام، علوم قرآنی، حدیث و فقه و اصول از گروه دین به مرحله دوم سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران راه پیدا کردند.

در موضوع کلیات اسلام دو کتاب «نفحات روشن: مجموعه درس‌گفتارهای تفسیری، اعتقادی، عرفانی و فلسفی عارف ربانی و حکیم صمدانی آیت‌الله میرزا عبدالکریم روشن‌طهرانی(ره)، ۶ جلد»، ویرایش و پاورقی‌ها: سید محمود طاهری، قم: انتشارات آیت اشراق، ۱۳۹۷ و «فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی»، ۴ ج، تألیف گروهی از پژوهشگران، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ به مرحله دوم داوری راه پیدا کردند.

در موضوع علوم قرآنی ۵ کتاب «تمسک العترة الطاهرة بالقرآن الکریم»، ۳ ج، تألیف محمد جعفر طبسی، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم‌السلام، ۱۳۹۷، «قرآن‌پژوهی در شبه‌قاره هند»، تألیف رئیس‌اعظم شاهد، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (صلی‌الله علیه وآله)، ۱۳۹۷، «جریان‌شناسی تفسیر علمی»، تألیف شادی نفیسی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۷، «مضامین اصلی قرآن»، تألیف فضل الرحمان، ترجمه فاطمه علاقه‌بندی، ویراستار علمی: مهرداد عباسی، تهران: کرگدن، ۱۳۹۷ و «نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان: رهیافت‌های توسعه روش نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان سید محمد باقر صدر»، تألیف سعید بهمنی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ به عنوان نامزد جایزه کتاب سال شناخته شدند.

چهار کتاب «اعتبارسنجی احادیث شیعه: زیرساخت‌ها، فرایندها، پیامدها»، تألیف سید علیرضا حسینی‌شیرازی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)؛ پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی و مؤسسه رهجویان راه امام هادی علیه‌السلام، ۱۳۹۷، «رویکردهای نوین در حدیث‌پژوهی شیعه»، تألیف جمعی از نویسندگان، به‌اهتمام مرتضی سلمان‌نژاد و سیدمحمدهادی گرامی، تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، ۱۳۹۷، «ضوءالشهاب فی شرح الشهاب»، ۳ ج، تألیف السید ضیاءالدین ابوالرضا فضل‌الله بن علی بن عبیدالله الحسنی الراوندی، تحقیق مهدی سلیمانی‌آشتیانی، قم: دارالحدیث، ۱۳۹۷ و «درر اللآلی العمادیة فی الاحادیث الفقهیة»، ۸ ج، تألیف ابن ابی‌جمهور، تحقیق گروهی از محققان کتابخانه علامه مجلسی، زیرنظر سید حسن موسوی‌ بروجردی با همکاری پژوهشکده باقرالعلوم علیه‌السلام، قم: کتابخانه علامه مجلسی، ۱۴۳۹ق در موضوع حدیث به مرحله نیمه نهایی سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال راه پیدا کردند.

در موضوع فقه و اصول شش کتاب «مکاسب محرمه»، ۱۰ ج، تألیف علیرضا اعرافی، قم: مؤسسه اشراق و عرفان، ۱۳۹۷، «تأثیر دیدگاه‌های فقهی بر قوانین کیفری در جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص»، تألیف اسماعیل آقابابائی‌بنی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷، «مکتب اجتهادی سید طباطبایی‌یزدی (در فقه معاملات)»، تألیف سید مصطفی محقق‌ داماد، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی با همکاری انتشارات سخن، ۱۳۹۷، «مکتب اجتهادی آخوند خراسانی»، تألیف سید مصطفی محقق‌ داماد، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۹۷، «موسوعة ردالشبهات الفقهیة المعاصرة (المرأة)»، ۳ ج، تألیف جمعی از مؤلفین و محققین، به‌اهتمام محمدمهدی جواهری، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم‌ السلام، ۱۳۹۷ و «معتمد تحریر الوسیلة»، ۶ ج، تألیف عباس ظهیری، تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج، ۱۳۹۷ به عنوان نامزد جایزه کتاب سال شناخته شدند.

آیین اختتامیه سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، در بهمن ماه و با معرفی برگزیدگان و کتاب‌های شایسته قدردانی، برگزار می‌شود.

مروری بر کتاب مفتاح اسرار الحسینی؛ در اسرار سیر و سلوک

معرفی اثر *

مفتاح اسرار الحسینی در اسرار سیر و سلوک تقریر شیعی مسائل عرفان اسلامی است. ملّا عبدالرّحیم بن محمّد یونس دماوندی اصفهانی حائری، عارف قرن دوازدهم هجری در اصفهان بوده و تاریخ ولادت و وفات وی معلوم نیست؛ اما احتمالاً تا ۱۱۶۲ قمری در قید حیات بوده است. نزد ملاّ محمّد صادق اردستانی و آقا خلیل قائنی اصفهانی و میرزا حسن لاهیجی قمی کسب علم کرد و بعدها ساکن کربلا شد و به تألیف و تحقیق و اقامه جماعت پرداخت. مدفن وی نیز همانجاست. انتساب او به سلسله نوربخشیه یا ذهبیه اثبات نشده است. آثار قابل توجهی از وی باقی مانده که یکی از مهم‌ترین آن مفتاح اسرار الحسینی است. شادروان سیّد جلال الدین آشتیانی آن را برای نخستین بار در منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران منتشر کرد.

مفتاح اسرار الحسینی از نوشته های مفصل دماوندی است که آن را در ۱۱۶۰ قمری یعنی در اواخر عمر تألیف کرده و مبیّن دیدگاه‌های عرفانی وی است. به گفته او (ص۵۷) سبب تسمیه کتاب و درج «اسرار» در عنوان آن مربوط به «بعضی مکاشفات و واردات» است.

این کتاب یک مقدّمه و سی و هفت مفتاح و یک خاتمه دارد. دماوندی پاره‌ای از مطالب دیگر نوشته‌های خود را هم در آن نقل کرده است. بخش های متفاوت آن براساس «مفتاح» متمایز شده و مؤلف ذیل هر یک نظر عرفانی خود را طرح کرده است.

توصیف اثر

ویژگی‌های فنی کتاب نشان می‌دهد که ناشر اهتمام ویژه برای عرضه مهم‌ترین اثر دماوندی داشته است. طرح جلد، منطبق با موضوع و عنوان کتاب است. صحافی آن گالینگور است و در قطع وزیری منتشر شده است. نوع قلم متن در بخش‌های مختلف متفاوت است. متن اصلی با یک قلم و اندازه و عنوان هر فصل و نیز آیات و روایات و ابیات با قلم دیگر حروف‌نگاری شده است. صفحه آرایی کتاب مطلوب است.

این کتاب تازه‌ترین تصحیح مفتاح اسرار الحسینی است و مصحّح محترم نیز ضمن رعایت علائم سجاوندی تلاش کرده تا همه قسمت‌های متن از حیث رعایت قواعد نگارش و ویرایش یکسان باشد. اصول علمی تصحیح بویژه ارجاع و استناد مطالب در پاورقی هر صفحه به خوبی رعایت شده است. مطالب مربوط به تمایز نسخ متعدد و نیز توضیح مطالب متن و استشهاد به متون مختلف در پاورقی هر صفحه مندرج است. گاه برای توضیح مطالب، از تعلیقات سیّد جلال الدین آشتیانی به چاپ نخست آن استفاده شده است. این اهتمام شایسته مصحّح محترم در کنار استناد او به منابع و مآخذ و حتی یافتن منابع اقوال، موجب گردیده تا ابهامات آن بر طرف و اثری وزین در عرفان شیعی عرضه گردد.

صفحه خریدمفتاح اسرار الحسینی (در اسرار سیر و سلوک)

تحلیل و ارزیابی محتوای اثر

مفتاح اسرار الحسینی از حیث محتوا و جامعیّت، اشتمال به مسائل عرفانی دارد و می‌توان آن را به عنوان درسنامه عرفان برگزید؛ زیرا بخش قابل توجّهی از آن انطباق با سرفصل‌های دروس دانشگاهی دارد. تناسب محتوای علمی آن، امتیاز این اثر برای تدریس است.

دماوندی مطالب هر مفتاح را بر اساس یکی از مسائل عرفان تدوین و طرح کرده و لذا محققان و علاقه‌مندان به عرفان اسلامی به راحتی می‌توانند دیدگاه وی را درباره مسائل عرفانی ارزیابی کنند.

نویسنده مطالب هر مفتاح را از حیث مبانی آن مربوط به بخش‌های قبل و بعد کرده و این روش‌مندی نشان می‌دهد که در طرح مطالب کتاب دیدگاه منطقی داشته و آن را با دقت تمام بکار برده است. استحکام مطالب و تحلیل‌های مطرح شده نشان می‌دهد که مؤلف تلاش کرده تا تمام تجربیات علمی و شهودی خود را برای طرح آن بکار گیرد.

تأثر وی از عرفان محی الدین بن عربی و حلقه شاگردان او مبین تمحّض دماوندی در این طریق از تفکر شهودی است؛ زیرا بخش قابل توجهی از نقدها و آراء وی مستند به نوشته های ابن عربی است و بکار بردن اصطلاحات تخصصی عرفان نظری این ادعا را اثبات می کند. بسیاری از این اصطلاحات در سنت عرفانی عهد اسلامی بکار رفته و دلالت معنایی آن نیز بیش از همه در طریق تفکر ابن عربی است و گاه برای نخستین بار در عرفان او طرح و سپس متداول گردیده، مانند «ختم ولایت» (۲۹۵).

توضیحات مصحّح محترم و یافتن مآخذ اقول و سخنان بزرگان در متن مفتاح اسرار الحسینی نشان می‌دهد که دماوندی اشراف کامل به سیر تاریخی اصطلاحات در عهد اسلامی داشته و با سنت عرفانی قبل از خود به خوبی آشنا بوده است. بکار بردن اصطلاحات تخصصی مزیت این اثر است؛ اما شیوه تقریر دماوندی نیز موجب گردیده تا مخاطب معنای هر اصطلاح را بخوبی دریابد. این ویژگی کتاب او را در رتبه منابع دست اول عرفان قرار می‌دهد. بعلاوه رعایت اصول علمی و اخلاق پژوهش در مفتاح اسرار الحسینی نیز نشان دهنده تسلط دماوندی به منابع مهم عرفان است.

نام غالب متونی که وی از آن بهره برده مطرح شده و البته اهتمام ویژه مصحّح محترم در شناخت این منابع و استناد به آن، قلمرو گسترده دیدگاه دماوندی را در بهره برداری از منابع نشان می‌دهد.

مزیت اصلی کتاب در نوآوری آن است. آن گونه که از سخن دماوندی در مقدمه کتاب بر می‌آید، بخش‌هایی از محتوای آن را ابتکار خود دانسته و معتقد است این مطالب در منابع پیشین کمتر نقل شده است. اهتمام ویژه او در طرح مسائل عرفانی جدید و یا دست کم تقریر نو از آن، اهمیت مفتاح اسرار الحسینی را در مقایسه با منابع مشابه نشان می‌دهد. این تشخص در بیشتر مطالب کتاب مشهود است و البته چنین ویژگی به نوع مواجهه دماوندی و تسلط او به منابع و مبانی و مسائل عرفان اسلامی باز می‌گردد.

ارزیابی نهایی

مفتاح اسرار الحسینی از متون مهم عرفان شیعی است. دماوندی در عرفان قائل به وحدت است و در این اثر به تلمیح آن را طرح کرده است (ص۱۴۳).

دماوندی بطور مکرر از امام حسین علیه السلام نام برده؛ اما کتاب او شرح حال ایشان نبوده و مسبوق به «عنایاتی است که از طریق امام حسین علیه اسلام» به او افاضه شده است(ص۵۶).

او در آغاز (ص۶۱) دو طریق ظاهر و باطن را طرح کرده و محتوای کتاب را ناظر به معارف باطنی می‌داند. استشهاد مکرر به قرآن کریم و احادیث، مبین آشنایی کامل او با این معارف است. مبحث نخست یعنی «اثبات صانع» (ص۶۱ به بعد)، ماهیت کلامی و فلسفی دارد؛ اما در انتهای بحث تمایل عرفانی مؤلف ظهور می‌کند و تقریر خود را از آن به همان سبک و سیاق بیان می‌کند. این شیوه در تمام مباحث کتاب رسوخ کرده و حامل این معنا نیز هست که علوم به حسب موضوع از ظاهر به باطن تعالی می‌یابد و نزد او عرفان، اعم معارف است. نقل قول ها گاه مطول است؛ اما تقریر پسین وی از ملالت آن می‌کاهد.

مفتاح اسرار الحسینی از حیث تسلط مؤلف به کلام و فلسفه و عرفان، به منزله دانشنامه‌ای مختصر در معارف عقلی و نقلی با رویکرد عرفانی است. اهمیت ویژه این رویکرد، در مختصر نویسی دماوندی است. مطالب هر «مفتاح» به گونه‌ای تنظیم شده که مخاطب تا اندازه زیادی اشراف بر آن پیدا می کند. گرایش شیعی او در لابلای این مطالب پیداست و استناد مکرر به سخنان معصومین علیهم السلام این ادعا را اثبات می‌کند و حتی گاه بخش قابل توجهی از کتاب را به شرح سخنان آنان اختصاص داده، مانند شرح حدیث حقیقت (ص۹۸).

دماوندی از برخی شخصیت های علمی شیعه مانند خواجه نصیر به بزرگی یاد کرده و او را «سلطان المحققین» (ص۹۳) نامیده است. او به تمجید حکیمان و عارفان پیش از خود اکتفاء نکرده و با نقل پاره‌ای از آراء آنان به مناسبت‌های مختلف نشان می‌دهد که چگونه به سنت معرفتی پیش از خود اشراف دارد. در دانش کلام بیش از همه به آرای متکلمان شیعه نظر دارد و در فلسفه از ابن سینا تا حکیمان پس از ملاصدرا نام برده و از آنان نقل قول کرده است.

همان‌طور که پیشتر گفته شد در عرفان، نظر به اندیشه‌های محی الدین بن عربی و شاگردان او بویژه قیصری دارد. به مثنوی مولوی و گلشن راز شبستری استناد فراوان کرده است.

یکی از جنبه‌های مهم و محتوایی مفتاح اسرار الحسینی نظر به نقد عرفان و تصوف است. دماوندی در بخش‌هایی از این کتاب به ردّ «عقیده باطل برخی مدعیان سلوک» (ص۱۲۶ به بعد) پرداخته است. محتوای این بخش، پیراستن عرفان از قشری‌گری و رسوم بدعت آمیز صوفیان و مشایخ آنان است.

انتقال مفاهیم کلامی و فلسفی به عرفان نیز از دیگر بدایع او است، مانند مبحث رؤیت که ریشه در کلام دارد و به طرز جالب توجهی آن را تقریر عرفانی کرده است (ص۱۵۴). انتقال دیگر مفاهیم و اصطلاحات نیز موجب شده تا مفتاح اسرار الحسینی از حیث طریق تفکر عرفانی ناظر به سنت عقلی و نقلی قبل از خود باشد. اوج این مواجهه هنگامی است که بمناسبت و در خلال مباحث، از مکاشفه‌های خود یاد می کند (ص۱۶۳).

درباره تصحیح اثر

برای تصحیح مفتاح اسرار الحسینی نسخ فراوان تهیه و استفاده شده است. این تنوع موجب شده تا چاپ حاضر بطور کامل متفاوت با چاپ پیشین آن باشد. ده نسخه، مأخذ این چاپ بوده؛ اما از نه نسخه آن برای تصحیح استفاده شده و لذا چاپ کنونی قابل اعتماد است. به جهت امتیاز یکسان نسخ، تصحیح آن بصورت تلفیقی صورت گرفته است.

کوشش مصحح محترم در عرضه متنی روان و قابل فهم با حفظ امانت داری متن نسخه‌ها، بدون افزودن یا کاستن عباراتی از آن، قابل تحسین است. البته در تکمیل استنادات و ارجاعات مثنوی و گلشن راز بهتر بود شماره صفحه یا شماره بیت معلوم می‌شد. برای نمونه در صفحه ۱۵۴ بیتی از مثنوی بدین صورت نقل شده:

«گر بدیدی چشم سر آن شاه را / پس بدیدی کاو خر االله را»

که صحیح آن چنین است:

«گر بدیدی چشم سر الله را / پس بدیدی گاو و خر الله را».

همچنین بیت صفحه ۱۵۹:

«نه به خود آمده‌ام تا که به خود باز روم / آن که آورد مرا باز برد در وطنم»

منقول از مثنوی دانسته شده، در حالی که سروده مولوی در دیوان کبیر شمس تبریزی است و صحیح آن چنین است:

«من به خود نآمدم اینجا که به خود باز روم / آن که آورد مرا باز برد در وطنم».

در سطر نخستین صفحه ۱۵۸ پس از نقل قول از تظلم الزهراء معلوم نیست چرا پس از عبارت «… افتقد الحسین …» عدد هفت /۷ مندرج شده است. البته این نمونه‌ها، مانع از آن نیست که دوستداران عرفان شیعی از مصحح و ناشر محترم به پاس اهتمام ویژه در تصحیح و نشر این اثر گرانسنگ قدردانی نکنند.

فهرست جامعی که مصحح محترم در پایان کتاب درج کرده موجب می‌شود تا محققان و متتبعان به راحتی بتوانند به محتوای کتاب اشراف کامل یافته و مطالب دلخواه خود را در آن بیابند. این مزیت از حیث محتوا و عرضه در کنار دیگر امتیازات ویژه و فراوان این اثر، موجب تمایز آن از منابع مشابه در عرفان اسلامی و مطالعات شیعی است و بدون تردید اثری عمیق از خود بر جای خواهد گذاشت.

…………………………………………………….

* حسن سیّد عرب

بازدید استاد ابراهیمی دینانی از غرفه انتشارات آیت اشراق

استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی از غرفه انتشارات آیت اشراق در سی و یکمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران بازدید کردند و از نزدیک در جریان کتاب‌های چاپ شده انتشارات آیت اشراق قرار گرفتند.

استاد دینانی در این دیدار بیان کردند: بعضی از آثار این ناشر را بنده تهیه کرده‌ام و با نوع کتاب‌های آن آشنا هستم.

فیلسوف و حکیم فرهیخته، استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی که یکی از شاگردان خبره و زبده جناب علامه طباطبایی می‌باشند، هم‌اکنون در یکی از دانشگاه‌های کشور، تبیین کننده آراء و نظرات مرحوم علامه طباطبایی می‌باشند. ایشان بی‌شک در زمره بهترین اساتید این عصر هستند. آثار وی به دفعات به چاپ رسیده و مورد استقبال اندیشمندان و دوستداران فلسفه و عرفان اسلامی قرار دارد.

استاد دینانی مقدمه‌ای نیز برکتاب لطائف العرفان از تألیفات عارف واصل حاج محمد علی حکیم نگاشته‌اند که توسط انتشارات آیت اشراق به چاپ دوم رسیده است.

وی از تلاش‌های انتشارات آیت اشراق در راستای تصحیح و تحقیق و ترجمه تراث عقلانی و شهودی اظهار رضایت کرده و در پایان دیدار خود از غرفه انتشارات آیت اشراق، بیش از ده جلد از کتاب‌های این ناشر را تهیه نمودند.

مدیر انتشارات و همکاران ایشان برای استاد ابراهیمی دینانی آرزوی عزت و سرفرازی و سلامت کرده و از خداوند متعال توفیقات روز افزون و مداوم برای ایشان خواستار است.

جلد سوم از ترجمه کتاب قوت القلوب منتشر شد.

به حول و قوه الهی ترجمه جلد سوم کتاب قوت القلوب في معاملة المحبوب به پایان رسید. این جلد عمدتاً مربوط به احکام فقهی است، از دید سالک زاهدی که می خواهد با تقوا و ورع و احتیاط وظایف شرعی خود را انجام دهد.

مکی مباحث این جلد را در توضیح پایه‌های دین قرار داده است. او از بیان اعتقاداتی که باید هر مسلمانی داشته باشد آغاز می‌کند و سپس به دیگر واجبات شرعی و احکام آنها می‌پردازد و در انتها روشهای خرید و فروش را به تفصيل و مطابق با احتیاط‌های فراوان متقدمان اهل تقوا بیان می‌نماید.

هرچه به گذشته می رویم فقه مذاهب مختلف هم ساده تر بوده و هم به هم نزدیکتر. فقه عرفانی مخلوطی از فقه مذاهب مختلف است. چنان که برخی معتقداند اهل عرفان به اجتهاد شخصی و یا به واردات قلبی خود عمل می‌کرده‌اند.

امروزه سلسله‌های مختلف صوفیه در مسئله احکام شرعی چندان به تفاوت‌های فقهی اهمیت نمی‌دهند و حتی با گرایش به ملامتی‌گری و قلندری‌گری و در شکل بسیار حاد و انحرافي‌اش، به اباحی‌گری هم کشیده شده‌اند؛ اما در قرون اولیه چنین نبوده است، چنان که از نقل قول‌های فراوان مکی از پیشگامان عرفان ملاحظه می‌شود، اصل اولیه در معامله آنان با خدای تعالی عمل دقیق و وسواس گونه به شریعت بوده است.

مکّی چه در اخلاق و چه در عقاید و احکام از امامان شیعه نقل می‌کند و در مواردی تصریح به انتصاب به طريق اهل بیت علیهم السلام دارد. روش فقهی او چنین است که روایات عامه و روایات اهل بیت علیهم السلام را نقل می‌کند و سپس خودش به عنوان فقیهی که هم اهل فقه جوارح وظاهر است و هم اهل فقه جوانح و باطن، به استخراج حکم می‌پردازد. این کار او را می‌توان در زمان خود دال بر آزاد اندیشی نسبی او دانست؛ اما به طور کلی فضای فکری وی در زمینه عقاید و احکام شرعی عمدتا فضای حاکم بر جامعه اسلامی زمان خود، یعنی عقاید و فقه عامه. لذا در ترجمه هرکجا کجی و کاستی غیرقابل اغماضی به دید آمد از آن نگذشتیم و حتی المقدور برای روشن شدن اذهان خوانندگان و ایجاد زمینه قضاوت دقیق‌تر، مطالبی در پاورقی افزودیم . امید است که مقبول درگاه حق قرار گیرد.

صفحه خرید: قوت القلوب فی معاملة المحبوب، ابوطالب مکی (سه جلد)

این کتاب را می‏‏‌توان جزء کتب حدیثی هم محسوب کرد، زیرا نویسنده به حدیث بسیار متکی است. برخی از محققان، روایات او را تضعیف کرده‏‌اند‏، اما واقعیت این است که در این کتاب هم روایات قوی و هم مرسل و مقطوع هست. در هر حال نمی‌‏‏توان به دلیل وجود معدود روایات غیرقابل قبول از اصل آن صرف نظر کرد. نویسنده آنچه در توان داشته به کار برده و کاستی‏‌های او در مقابل محسناتش اندک است. از سوی دیگر عارفان و نویسندگان دیگر مطالب او را تنقیح و گزینش کرده‌‏اند‏.

ابوحامد غزالی، بارها از ادعیه و احادیث و دیگر مطالب قوت القلوب استفاده می‏‏‌کند. تاثیرپذیری غزالی از قوت القلوب در کتاب احیاء علوم الدین و طرح مباحث مربوط به قلب با مبنای قوت القلوب به حدی است که می‏‏‌توان آن کتاب را شرحی بر قوت القلوب دانست. فصل سی و دوم (مقامات موقنین) مهمترین قسمت این اثر است که حاوی اصول و پایه‌‏های عرفان عملی اسلامی‏ است.

تکیه زیاد نویسنده بر توحید صفاتی و افعالی نشان دهنده روحیه و سلوک عرفانی و تجربیات عملی وی در زمینه‏ عرفان است. تکیه وی عمدتا بر روش پیامبر و صحابه است که گل سرسبد آنان امام علی است که از دیدگاه نویسنده جامع تمام کمالات همه صحابه است.

مترجم این اثر که خود از پژوهشگران برجسته عرفان اسلامی‏ است به خوبی توانسته که از عهده ترجمه این متن کهن و مهم برآید. ترجمه به زبان فارسی روان و شیرین و اشاره به برخی از لغزش‏‌های تاریخی و روایی نویسنده از مهم‌ترین ویژگی‌‏های این چاپ است که در کنار نشر پاکیزه (تایپ، صفحه آرایی و…) آن قابل تقدیر است.