مجموعه درس‌گفتارهای آیت الله میرزا عبدالکریم روشن منتشر شد.

آنچه در پیشگاه شما خواننده‌ی فرهیخته و صاحبنظر قرار دارد مجموعه درس گفتارهای عرفانی تفسیری، اعتقادی، عرفانی و فلسفی عالم ربّانی و عارف صمدانی مرحوم آیت الله میرزا عبدالکریم روشن (رضوان الله تعالی علیه) است که بنام نفحات روشن روانه بازار نشر گردیده است.

استنادِ به هنگام به آیات و روایات؛ توجه به جنبه‌های تأویلی آیات و روایات؛ نکته سنجی‌های لطیف همراه با نوآوری در رویکرد تفسیری؛ بهره گرفتن از سخنان و اصطلاحات عُرفا و فلاسفه، و اهتمام ویژه نسبت به گنجینه‌ی فاخر ادب فارسی، از مزایای سخنان استاد (رحمه الله) است، که از این مجموعه، اثری گرانبها و بسی در خور استفاده ساخته است.

بی گمان همواره یکی از ریشه‌های جذب جوانان و توده‌ی مردم به سوی عرفان‌های کاذب و اندیشه‌ها و باورهای ناصواب، عدم حضور پر رنگ پیام‌های قرآنی و روایی، آن هم متناسب با شرایط و اقتضای زمانه، و نیز خلأ عرفان ناب و ادب فارسی در متن جامعه بوده است، که به کم کاری، یا غفلت و یا سستی متصدّیان این امور بر می‌گردد. و از آنجا که آدمی، همواره به دلیل نیازهای روحی و روانی و گرایش‌های فطری‌اش، خواهان تجربه عوالم روحی و معنوی بوده، به دنبال آب حیاتی ربّانی به منظور فرو نشاندن عطش و نیاز روحی و روانی خویش می‌باشد، بدیهی است که در صورت عدم دستیابی به عرفان نابِ اصیلِ بر آمده از متن آیات و روایات، به عرفان‌های کاذب و اندیشه‌ها و باورهای سراب گونه روی خواهد آورد؛ چنانکه مولوی (رحمه الله) گفته است:

آب شیرین چون نبیند مرغ کور

چون نگردد گِرد چشمه آب شور !

و اما این مجموعه‌ی ارزشمند پیش رو، که سرشار از پیام‌های ناب قرآنی و روایی و آکنده از سخنان حِکمی و عرفانی و لبریز از اشعار گرانبهای ادب فارسی است، مصداقی از ارائه‌ی «آب شیرین» معارف و حقایق ربّانی به جامعه و به ویژه نسل جوان است، تا در حدّ گنجایش راه را بر روی آوردن به «آب شور» سرابها و گمراهی‌ها ببندد و ذائقه‌های سلیم و حقیقت طلب را با علوم ربانی و رزق معنوی آشنا کند.

صفحه خرید: مجموعه شش جلدی نفحات روشن

نکته‌ی بعدی اینکه از آنجا که مرحوم آیت الله روشن (رضوان الله تعالی علیه) خود، عارفی سترگ بوده، و رویکرد غالب ایشان در این مجموعه، عرفانی می‌باشد، از «عرفان»، اندکی بیشتر سخن بگوییم:

بی‌گمان «عرفان» به عنوان مصداقی از «دانش ربانی» برتریِ حاملان خود را در پی دارد و مقام کسانی را که از آن برخوردارند، بسی فراتر و والاتر از دیگران قرار می‌دهد، چنانکه خداوند می‌فرماید:

(یَرفَعِ اللهُ الّذینَ آمَنُوا مِنکُم وَ الّذین أُتُو العلمَ دَرَجاتٍ)؛ خداوند [رتبه‌ی] کسانی از شما را که ایمان آورده و کسانی را که دانشمندند [بر حسب] درجات بلند گرداند.

همچنین «عرفان» به عنوان مصداقی از «دانش ربّانی» مایه‌ی توانمندی معنوی شخص شده، از کسی که حامل آن است، انسانی مقتدر و عزیز ساخته، مانع از تسلیم او در برابر زور و زر و تزویر می‌شود. ضمن آنکه «عرفان» به حکم قدرتی که در نهان خود دارد، تکریم و تعظیم دیگران در برابر شخص «عارف» را نیز در پی دارد و بدین گونه «عارف» را در نگاه دیگران «مکرّم» و «معزّز» می‌دارد. از یاد نبریم که این عرفان ناب است که به حکم بصیرت و بینایی و آزادگی‌ای که می‌بخشد و به دلیل عزّت نفسی که می‌آفریند، شخص را از هر گونه قید و بند ظاهری و معنوی آزاد نموده، راه را بر سر سپردگی و تقلید‌های کورکورانه بسته، انسانی آزاده پرورش می‌دهد. بدون بهره داشتن از گوهر عرفان، نمی‌توان جهان هستی را، آن گونه که هست، شناخت، و خداوندِ هستی را آن گونه که باید، درک نمود؛ چنانکه نمی‌توان به بسیاری از بطون و لایه‌های ژرف قرآن کریم دست یافت. پاسخ بسیاری از پرسش‌های خداشناسی و هستی شناسی را تنها باید در مکتب عرفان جستجو کرد و راه‌های مواجهه و یا مقابله با بسیاری از بلاها و تلخ کامی‌ها و رنج‌ها و مصیبت‌ها را، فقط باید در مدرسه‌ی عرفان آموخت. براستی که:

عالِم و عابد و صوفی همه طفلان رهند

مرد اگر هست بجز عارف ربّانی نیست

درباره‌ی اهمیت عرفان و عارفان، تنها به سخنی از امام خمینی (سلام الله علیه) بسنده می‌کنیم:

«عارفان کامل پس از آنکه با آن حقیقت بسیط، ذوقاً و شهوداً، آشنا گردیدند، در تبیین مشاهدات خود اصطلاحات و عبارات خاصی را وضع کردند تا قلوب متعلّمان به سوی عالم ذکر و تنبّه نظام حکیمانه جذب شود و نیز بتوانند غافلان و خواب رفتگان را آگاه و بیدار نمایند؛ زیرا آن بزرگواران نهایت رأفت و رحمت را نسبت به بازماندگان از طریق الهی دارند.

ای برادر! توصیه مرا بپذیر و از سوء ظنّ به عرفا و حکیمانی که بسیاری از آنها از نزدیک‌ترین و خالص‌ترین شیعیان امیر‌مؤمنان علی‌بن‌ابی‌طالب و اولاد معصومین (علیهم‌السلام) هستند و راه آنها را پیموده‌اند و تمسّک به ولایت آنان نموده‌اند، بپرهیز و متوجه باش و خود را از اقوال ناپسند نسبت به آنان بر حذر بدار.

البته با مطالعه‌ی کتب عرفانی، امکان تسلط بر کلمات و مقاصد آن بزرگواران میسور نیست؛ بلکه باید به اهل اصطلاح مراجعه نمایی و از آنان در این راه پر خطر استفاده کنی.»

کاش همانگونه که در فقه، مجتهد، آیت الله و آیت الله العظمی داریم، در علوم بسیار مهمی چون تفسیر، اصول عقاید و عرفان نیز مجتهد و … می‌داشتیم، تا این علوم، اندکی از غربت به در آمده، زمینه برای نقش آفرینیِ شایستۀ آنها، در متن جامعه فراهم‌تر آید.

و اما نکته‌ی آخر:

مجموعه نفحات روشن به کوشش استاد منوچهر صدوقی سها و دکتر عبدالرحیم گواهی و با توضیحات سیّد محمود طاهری و در شش جلد منتشر شده است.

مجموعه ۸ جلدی ترجمه تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة

تفسیر عرفانی سوره‏‌های قرآن مجید و مشهورترین اثر مؤلف است که به زبان عربی فصیح نوشته شده و اساس آن مانند سایر تفاسیر شیعه، استشهاد به احادیث ائمه اطهار  علیهم السّلام می‌‏‏باشد.

رویکرد تفسیر بیان السعادة، عرفانی است، و البته از نکات ادبی نیز خالی نیست. به هر روی، این تفسیر، تفسیر عرفانی است و مؤلف بزرگوار در جای جای این تفسیر، هم از اصطلاحات عرفانی، فراوان استفاده کرده و درباره آنها سخن گفت، و هم با رویکرد تأویلی از آیات سخن گفت، و معانی باطنی آیات را در حدّ گنجایش خود بازگو نمود.

به تعبیر مرحوم آیت الله معرفت: «این تفسیر کاملاً بر مذاق صوفیان و اهل عرفان و بر مبنای تأویل نوشته شده است.»

علامه طباطبایی (قدس سره) نیز در بیان طبقه بندی مفسّرین، در طبقه سوم مفسّرین، از تفسیر بیان السعادة ، به عنوان تفسیری عرفانی یاد می‌کند.

در نگاه بزرگان و صاحب نظران تفسیر بیان السعادة و نویسنده آن، مرحوم سلطان محمد گنابادی معروف به سلطان علیشاه مورد ستایش و توجّه بسیاری از بزرگان و صاحب نظران قرار گرفته است، که در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

۱. امام خمینی (قدس سره): عرفایی که در طول این چندین قرن آمده اند و تفسیر کرده اند، نظیر محی‌الدین در بعضی از کتاب‌هایش، عبدالرزاق کاشانی در تاویلات، ملاسلطانعلی در تفسیر، اینهایی که طریقه‌شان، طریقه معارف بوده است، بعضی شان در آن فنی که داشته‌اند، خوب نوشته‌اند.

۲. علامه آیت الله حسن زاده آملی: از تفاسیر بیان السعادة استفاده‌ها بردم.

نیز: جناب آقای جنابذی نویسنده تفسیر بیان السعادة، انسان بزرگواری است، و خیلی استاد خدمت کرده است و تفسیر بیان السعادة خیلی ارزشمند است. من از همان چاپ اولش که به دستم آمد، با او محشور بودم.

۳. علی اکبر دهخدا: سلطان محمد ملقب به سلطان علی از اکابر علما و عرفای قرن چهاردهم هجرت است که ما بین علوم ظاهر و باطن را فراهم آورده، معقول و منقول را توأم ساخته و در سال ۱۳۱۹ه.ق به زیارت کعبه معظمه مشرف شده و دارای تألیفات جلیله نافعه است.

سلطان محمد گنابادی از مشهورترین عارفان و اندیشمندان سلسله نعمت اللهیه است که پس از تحصیل مقدمات علوم دینی در شهر خود در هفده سالگی به مشهد مقدس و در ادامه به عتبات عالیات سفر نمود و علوم فقهی و تفسیری را نزد استادان بزرگ حوزه‏‌های علوم اسلامی‏ فراگرفت و به درجه عالی اجتهاد رسید. سپس به ایران مراجعت کرد و نزد حاج ملاهادی سبزواری به تحصیل حکمت مشغول شد و در حکمت مشاء و متعالیه ملاصدرا تسلط یافت. پس از چندی به راهنمایی استاد خود، ملاهادی سبزواری به سلک ارادتمندان حاج محمد کاظم اصفهانی ملقب به «سعادت علیشاه» درآمد و بعدا به مقام جانشینی او در سلسله نعمت اللهیه رسید. آرامگاه او در شهر گناباد، زیارتگاه عام و خاص است. وی گرایش و تعصب خود را به مذهب تشیع اثنی عشری در همه جای تفسیر نشان می‌‏‏دهد.

مهمترین امتیازات تفسیر بیان السعاده این است که نمونه عالی از تفاسیر عرفانی است که هم ریشه در تاویلات عارفانه دارد و هم مستند به روایات معصومین است. مفسر بر آن بوده که اتحاد ذاتی میان‏ تصوف و تشیع حقیقی را با استناد به آیات قرآن و احادیث اهل‌بیت نشان دهد و شبهات و ایرادات مخالفان عرفان و تصوف را به گونه‌‏ای عالمانه و با بهره گیری از زبان آیات و روایات پاسخ گوید.

ولایت محوری، مهمترین درونمایه عرفانی این تفسیر است که در جای جای این اثر بروز یافته است. از دیدگاه مفسر، انسان هم مانند درخت است که به مطلوب نمی‏‌‏رسد مگر این که به پیوند ولایت الهی متصل گردد و این ولایت، اصل خیر و منبع سعادت‏‌ها و سبب ظهور ثمرات نیک و ارزشمند و موجب تبدیل میوه‏‌های فاسد و پست به میوه‏‌های قوی و شریف می‏‌‏گردد که همان کمال مورد نظر است.

اگرچه ستون اصلی و محوری این تفسیر مبانی عرفان و تصوف اسلامی‏ است، اما از آنجا که مفسر، مرشد و قطب عارفان زمان خود بوده در لابه‌لای تفسیر خود به اظهار نظرهای فقهی نیز پرداخته که برای مریدانش در حکم فتوا بوده است، مانند استدلال بر حرمت شراب و حرمت استعمال دخانیات افیونی بر اساس آیه ۲۱۹ سوره بقره، فتوی بر پاکی اهل کتاب و ترجیح قول نجاست عرضی آنها بر اساس آیه ۵ سوره مائده، تحریم سفر در روز جمعه بر اساس آیه ۹ سوره جمعه، جواز ازدواج با زنان اهل کتاب تنها در مورد عقد موقت و تمتع نه در مورد عقد دائم. گرایش شیعی و بهره گیری از آبشخور وحی یعنی اقوال اهل‌بیت از دیگر امتیازات این تفسیر است که هم نشان از مقام والای علمی‏ مفسر در علوم اسلامی‏ به خصوص فقه و عقاید تشیع دارد و هم بیان کننده عمق علاقه و ارادت وی به مذهب تشیع و اهلبیت.

از دیگر امتیازات این تفسیر اهتمام به مساله تناسب آیات پیشین و پسین آنها است. مفسر بین آیات قرآنی که به ترتیب یکدیگر واقع شده‌‏اند‏ از حیث معنی نیز ارتباط قرار داده و آنها را مربوط و متصل به یکدیگر تفسیر کرده است. مقدمه مفصل و عالمانه مترجم (در حدود ۱۴۰ صفحه) از مهمترین ویژگی‌‏های این چاپ است که در آن، گزارش جامع و دقیقی از جایگاه قرآن در فرهنگ اسلامی‏ و تاریخچه تفسیر و تاویل قرآن از آغاز تاکنون با استناد به مهمترین منابع علوم اسلامی‏ آمده است. ترجمه یک کتاب علمی‏ و فنی به زبان ساده و روان، کار بسیار سخت و است که مترجم خبره این کتاب به خوبی از عهده آن برآمده است.