قرآن در اسلام (علامه طباطبایی)

اثر علامۀ طباطبايى، در موضوع موقعيت «قرآن مجيد» در جهان اسلام و به زبان فارسى است.

مؤلف، هدف خود را از مباحث اين كتاب، معرفى قرآن، آن‌گونه كه خود قرآن، بر آن دلالت دارد، اعلام فرموده است.

كتاب، داراى يك جلد و مشتمل بر يك مقدمه و پنج بخش است و در آغاز آن، پيشگفتار محقق و سپس زندگى‌نامۀ خودنوشت مؤلف ذكر شده است.

در مقدمه، اين مطلب مطرح شده است كه موقعيتى را كه براى قرآن مجيد قائل مى‌شويم، اگر موقعيتى باشد كه مناقض و مخالف بيان قرآنى است، ارزشى مسلم نخواهد داشت و اگر چيزى باشد كه بيان قرآنى از آن ساكت است، با اختلاف انظار كه در ميان مسلمانان است، نمى‌توان همه را به پذيرفتن آن واداشت. تنها موقعيتى را مى‌شود به حساب آورد كه قرآن مجيد خود دلالت برآن داشته باشد.

در بخش اول، مطالبى درباره «ارزش قرآن مجيد در ميان مسلمانان» در ذيل دو عنوان «قرآن مجيد متضمن كليات برنامۀ زندگى بشر است» و «قرآن مجيد سند نبوت است»، مطرح شده است كه چكيده آنها چنين است:

الف) قرآن با توجه به اينكه آدمى در زندگى خويش با كوشش و كاوش در پى سعادت است و اين جز با داشتن برنامه‌اى مطابق با كتاب فطرت و آفرينش ميسر نيست، برنامه زندگى انسان را بر پايه‌هاى «خداشناسى»، «معادشناسى»، «پيغمبرشناسى»، «اصول اخلاق پسنديدۀ مناسب با سه اصل مزبور» و «قوانين عملى پرورش‌دهندۀ اخلاق پسنديده و عامل رشد اعتقادات حقه»، طراحى نموده است.

ب) با توجه به اعجاز قرآن و ناتوانى همگان از هماوردى با آن، نبوت حضرت محمد (ص) امرى است قطعى و مستند.

در بخش دوم، با عنوان «چگونگى تعليم قرآن مجيد»، مباحث مختلفى از جمله محكم و متشابه، تأويل و تنزيل، جرى و انطباق، تفسير، ظاهر و باطن، طبقات مفسران و روش تفسيرى آنها، نمونه‌اى از تفسير قرآن به قرآن و … مورد بحث قرار گرفته است.

در بخش سوم كه به چيستى وحى اختصاص دارد، مباحثى از قبيل اعتقاد مسلمانان به وحى قرآن، نظر نويسندگان امروزى دربارۀ وحى و نظر قرآن دربارۀ وحى مطرح شده است.

بخش چهارم، دربارۀ «رابطه قرآن با علوم» است و در آن مباحثى از قبيل تجليل قرآن مجيد از علم، علوم ويژه قرآن، علومى كه قرآن به تعليم آنها دعوت كرده و علومى كه قرآن باعث پيدايش آنها شده است، مطرح گرديده است.

بخش پنجم، دربارۀ ترتيب نزول قرآن و انتشار آن در ميان مردم است و در آن مباحث متعددى از قبيل اسباب نزول، ترتيب نزول سور، جمع قرآن مجيد در يك مصحف، محفوظ ماندن قرآن از تحريف، طبقات قراء و … بررسى شده است.