توضیحات
تفسیر عرفانی سورههای قرآن مجید و مشهورترین اثر مؤلف است که به زبان عربی فصیح نوشته شده و اساس آن مانند سایر تفاسیر شیعه، استشهاد به احادیث ائمه اطهار می‌باشد.
سلطان محمد گنابادی از مشهورترین عارفان و اندیشمندان سلسله نعمت اللهیه است که پس از تحصیل مقدمات علوم دینی در شهر خود در هفده سالگی به مشهد مقدس و در ادامه به عتبات عالیات سفر نمود و علوم فقهی و تفسیری را نزد استادان بزرگ حوزههای علوم اسلامی فراگرفت و به درجه عالی اجتهاد رسید. سپس به ایران مراجعت کرد و نزد حاج ملاهادی سبزواری به تحصیل حکمت مشغول شد و در حکمت مشاء و متعالیه ملاصدرا تسلط یافت. پس از چندی به راهنمایی استاد خود، ملاهادی سبزواری به سلک ارادتمندان حاج محمد کاظم اصفهانی ملقب به «سعادت علیشاه» درآمد و بعدا به مقام جانشینی او در سلسله نعمت اللهیه رسید. آرامگاه او در شهر گناباد، زیارتگاه عام و خاص است. وی گرایش و تعصب خود را به مذهب تشیع اثنی عشری در همه جای تفسیر نشان میدهد.
مهمترین امتیازات تفسیر بیان السعاده این است که نمونه عالی از تفاسیر عرفانی است که هم ریشه در تاویلات عارفانه دارد و هم مستند به روایات معصومین است. مفسر بر آن بوده که اتحاد ذاتی میان تصوف و تشیع حقیقی را با استناد به آیات قرآن و احادیث اهلبیت نشان دهد و شبهات و ایرادات مخالفان عرفان و تصوف را به گونهای عالمانه و با بهره گیری از زبان آیات و روایات پاسخ گوید.
ولایت محوری، مهمترین درونمایه عرفانی این تفسیر است که در جای جای این اثر بروز یافته است. از دیدگاه مفسر، انسان هم مانند درخت است که به مطلوب نمیرسد مگر این که به پیوند ولایت الهی متصل گردد و این ولایت، اصل خیر و منبع سعادتها و سبب ظهور ثمرات نیک و ارزشمند و موجب تبدیل میوههای فاسد و پست به میوههای قوی و شریف میگردد که همان کمال مورد نظر است. اگرچه ستون اصلی و محوری این تفسیر مبانی عرفان و تصوف اسلامی است، اما از آنجا که مفسر، مرشد و قطب عارفان زمان خود بوده در لابه‌لای تفسیر خود به اظهار نظرهای فقهی نیز پرداخته که برای مریدانش در حکم فتوا بوده است، مانند استدلال بر حرمت شراب و حرمت استعمال دخانیات افیونی بر اساس آیه ۲۱۹ سوره بقره، فتوی بر پاکی اهل کتاب و ترجیح قول نجاست عرضی آنها بر اساس آیه ۵ سوره مائده، تحریم سفر در روز جمعه بر اساس آیه ۹ سوره جمعه، جواز ازدواج با زنان اهل کتاب تنها در مورد عقد موقت و تمتع نه در مورد عقد دائم. گرایش شیعی و بهره گیری از آبشخور وحی یعنی اقوال اهلبیت از دیگر امتیازات این تفسیر است که هم نشان از مقام والای علمی مفسر در علوم اسلامی به خصوص فقه و عقاید تشیع دارد و هم بیان کننده عمق علاقه و ارادت وی به مذهب تشیع و اهلبیت.
از دیگر امتیازات این تفسیر اهتمام به مساله تناسب آیات پیشین و پسین آنها است. مفسر بین آیات قرآنی که به ترتیب یکدیگر واقع شده‌اند از حیث معنی نیز ارتباط قرار داده و آنها را مربوط و متصل به یکدیگر تفسیر کرده است. مقدمه مفصل و عالمانه مترجم (در حدود ۱۴۰ صفحه) از مهمترین ویژگیهای این چاپ است که در آن، گزارش جامع و دقیقی از جایگاه قرآن در فرهنگ اسلامی و تاریخچه تفسیر و تاویل قرآن از آغاز تاکنون با استناد به مهمترین منابع علوم اسلامی آمده است. ترجمه یک کتاب علمی و فنی به زبان ساده و روان، کار بسیار سخت و است که مترجم خبره این کتاب به خوبی از عهده آن برآمده است.
